Als je je vaak moe voelt, prikkelbaar bent, slecht slaapt of regelmatig in een dip zit — dan ligt het waarschijnlijk niet aan jou. Het ligt aan het feit dat je een Pleistoceens lichaam bedient in een 21e-eeuwse wereld.
Dat klinkt misschien dramatisch. Maar het is een serieuze hypothese binnen de evolutiegeneeskunde, en die heet evolutionary mismatch: de aanname dat veel hedendaagse gezondheidsproblemen — van obesitas en hart- en vaatziekten tot depressie en angst — ontstaan doordat onze biologie nog grotendeels is afgestemd op de omgeving waarin onze voorouders leefden, en niet op de wereld waarin we nu functioneren.
Wat zegt de wetenschap?
De evolutionary-mismatch-hypothese stelt dat onze genetische en neurobiologische uitrusting is gevormd in wat onderzoekers de Environment of Evolutionary Adaptedness noemen: kleinschalige groepen, fysiek actief, veel daglicht, donkere nachten, hele voeding, sterke sociale binding. Die wereld bestaat al duizenden jaren niet meer — en al helemaal niet sinds de industriële revolutie. De technologische en sociale veranderingen gaan exponentieel sneller dan de biologische aanpassing kan bijhouden.
De hypothese wordt steeds breder onderbouwd. Onderzoekers concluderen dat veel niet-overdraagbare ziekten — obesitas, type 2 diabetes, hart- en vaatziekten, depressie — kunnen worden begrepen als gevolgen van die discrepantie tussen wat we evolutionair “verwachten” en wat we krijgen. Een citaat dat in de literatuur vaak terugkomt:
“Human beings were never designed for the poorly nourished, sedentary, indoor, sleep-deprived, socially isolated, frenzied pace of twenty-first-century life.” — Stephen Ilardi
Een paar concrete voorbeelden
Een lijstje dat onlangs viraal ging, opgesteld door biohacker Bryan Johnson, vat het scherp samen. Hieronder de meest harde claims, met hun wetenschappelijke status:
We zijn niet gemaakt om 10 uur per dag te zitten. Een meta-analyse in PLOS One vond dat elk extra uur zitten per dag samenhangt met circa 2% hogere sterftekans. Bij 10 uur zitten per dag stijgt het sterfterisico met 34%, ook na correctie voor lichaamsbeweging.
We zijn niet gemaakt om de hele dag in kunstlicht te leven. Chronische blootstelling aan kunstlicht ’s avonds onderdrukt melatonine, verstoort het circadiane ritme en wordt geassocieerd met slaapproblemen, stemmingsstoornissen, metabole ontregeling en zelfs een verhoogd kankerrisico. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) classificeerde nachtdiensten met circadiane verstoring in 2007 al als waarschijnlijk kankerverwekkend.
We zijn niet gemaakt voor 17 theelepels toegevoegde suiker per dag. Dat is het gemiddelde voor Amerikaanse volwassenen volgens de American Heart Association — bijna drie keer de aanbevolen hoeveelheid. In Nederland ligt het lager, maar nog steeds boven wat de WHO adviseert (max. 10% van je dagelijkse calorieën, idealiter 5%).
We zijn niet gemaakt voor ultrabewerkt voedsel als hoofdmaaltijd. Recente CDC-cijfers (2021–2023) tonen dat Amerikaanse volwassenen gemiddeld 53% van hun calorieën uit ultrabewerkt voedsel halen, kinderen zelfs 62%. Een grote BMJ-review koppelt blootstelling aan ultrabewerkt voedsel aan 32 ongunstige gezondheidsuitkomsten — van depressie tot type 2 diabetes.
De rest van Johnsons lijst — gefragmenteerde aandacht, jezelf vergelijken met miljoenen anderen, 9 tijdzones in 13 uur, fijnstof in de longen — valt onder dezelfde noemer: stuk voor stuk situaties waar je voorouders nooit in terecht zouden komen, en waar je systeem dus geen passend antwoord op heeft.
Waarom dit voor hypnose relevant is
Hier wordt het interessant. Want als je dit ernstig neemt, dan moet je iets erkennen wat we vaak vergeten: een groot deel van wat we “stress”, “burn-out” of “angst” noemen, is geen psychisch falen. Het is een ouder, dieper systeem dat keurig doet waarvoor het ontworpen is — alleen in een omgeving die het niet meer begrijpt.
Je sympathische zenuwstelsel kan niet onderscheiden tussen een sabeltandtijger en een onbetaalde rekening. Je dopamine-systeem werd ontworpen om je te belonen voor het vinden van rijp fruit, niet om te zorgen dat je vier uur per dag op TikTok blijft hangen. Je slaapsysteem werd gekalibreerd op zonsondergang, niet op een blauw scherm om 23:47.
En dat is precies waar hypnotherapie haar plaats vindt. Want praten met je rationele brein — uitleggen dat je echt moet stoppen met scrollen, minder suiker moet eten of vroeger naar bed moet — is praten met de verkeerde laag. Je oudere systeem hoort die rationele uitleg niet. Het reageert op andere taal: op beelden, op suggestie, op herhaling, op ontspanning, op trance.
Hypnose werkt juist met dat oudere systeem. Niet om het te overrulen, maar om het opnieuw te kalibreren op een omgeving die het niet zelf heeft uitgekozen.
Wat je hieraan hebt
Als je voelt dat je “het niet meer trekt”, dat je moe bent, prikkelbaar, ongericht, somber — overweeg dan eerst dit: misschien functioneer je precies zoals een gezond mens zou functioneren in een omgeving die niet voor jou gemaakt is.
Dat is geen excuus om niets te doen. Het is een uitnodiging om de juiste laag aan te spreken. Beweeg meer. Eet hele voeding. Houd je avond donker. Beperk je schermtijd. En als je merkt dat je rationele wil het niet redt tegen de zuigkracht van je omgeving — wat heel begrijpelijk is — dan is hypnose een van de manieren waarop je je oudere systeem kunt helpen om zich opnieuw thuis te voelen.
Niet omdat je gebroken bent. Maar omdat je een Pleistoceens wezen bent dat probeert te wonen in een wereld die nog maar net is uitgevonden.
Bronnen (selectie):
- Gluckman & Hanson, Mismatch: Why Our World No Longer Fits Our Bodies (Oxford UP)
- Lea et al. (2023). Applying an evolutionary mismatch framework to understand disease susceptibility. PLOS Biology
- Chau et al. (2013). Daily Sitting Time and All-Cause Mortality: A Meta-Analysis. PLOS One
- CDC NCHS Data Brief 536 (2025): Ultra-processed Food Consumption in Youth and Adults
- American Heart Association: Added Sugar Recommendations
- Meléndez-Fernández et al. (2023). Circadian Rhythms Disrupted by Light at Night. Int J Mol Sci
- Ilardi, S. (2009). The Depression Cure
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.