Het lichaam houdt geen score bij

het brein blijft het voorspellen.

Sinds Bessel van der Kolks boek The Body Keeps the Score (2014) is één idee onuitroeibaar geworden in de wereld van therapie, coaching en — niet in de laatste plaats — hypnose: trauma zou letterlijk opgeslagen liggen in je lichaam. In je spieren, je fascia, je weefsel. Genezing zou dan een kwestie zijn van dat opgeslagen verdriet “loslaten”, “ontladen”, of “naar buiten brengen”.

Het is een aantrekkelijk beeld. Het is ook, volgens een recent artikel in Frontiers in Systems Neuroscience, biologisch onjuist.

Een ander verhaal over trauma

Steven Kotler, Michael Mannino, Glenn Fox en Karl Friston — die laatste is een van de invloedrijkste neurowetenschappers van dit moment — publiceerden in april 2026 een opiniestuk met een ondubbelzinnige titel: The body does not keep the score. Hun stelling: trauma zit niet opgeslagen in je lichaam. Het brein blijft het actief voorspellen.

Dat klinkt als haarkloverij, maar het verschil is fundamenteel. In hun model is het lichaam geen archief, maar een boodschapper. Wat er bij trauma misgaat, gebeurt in het brein — meer specifiek: in de manier waarop het brein de wereld voorspelt.

Het brein als voorspelmachine

Om dit te begrijpen moet je weten hoe het brein volgens de moderne neurowetenschap eigenlijk werkt. Het brein registreert de wereld niet passief, zoals een camera dat doet. Het voorspelt de wereld, voortdurend, en stelt zijn voorspellingen pas bij als er fouten in zitten. Dit heet predictive coding, of actieve inferentie.

Elke gewaarwording — een bonzend hart, een spanning in je borst, een geluid op straat — wordt door je brein geïnterpreteerd op basis van wat het verwacht. En die verwachtingen worden gewogen: sommige krijgen veel “precisie” (lees: gewicht), andere minder.

Bij trauma gebeurt er iets specifieks: het brein gaat zijn gevaar-verwachtingen te zwaar wegen. Het wordt overtuigd dat dreiging overal is. Een bonzend hart wordt geen onschuldig signaal meer, maar bewijs van gevaar. Een knal op straat wordt geen knal, maar een flashback. Het brein voorspelt pijn, voelt opwinding, en gebruikt die opwinding als bevestiging dat de pijn er nog is. Cirkelredenering, ingebakken in het zenuwstelsel.

De “score” die het lichaam lijkt bij te houden, is dus eigenlijk een voortdurende voorspelling van het brein. Het lichaam doet mee — als messenger, niet als archief.

Van vastzitten naar flexibiliteit

Een gezond brein doet iets wat onderzoekers metastabiliteit noemen: het schakelt soepel tussen verschillende netwerktoestanden. Het kan flexibel reageren op wat de context vraagt. Aandacht hier, ontspanning daar, alertheid wanneer het nodig is.

Bij PTSS verdwijnt die flexibiliteit. Het brein raakt vastgeklonken in een nauwe, defensieve configuratie. Kotler en collega’s vergelijken het met een diepe ravijn met steile wanden: hoe overtuigder het brein is van gevaar, hoe steiler de wanden, hoe moeilijker eruit te komen.

Genezen is in dit model geen kwestie van “iets eruit halen” wat er zit. Het is een kwestie van het landschap weer toegankelijk maken. Het brein opnieuw leren bewegen.

Waarom zoveel verschillende therapieën werken

Dit verklaart iets wat anders moeilijk te verklaren is: waarom zulke uiteenlopende behandelingen — exposure, EMDR, mindfulness, beweging, psychedelica, flow-activiteiten zoals surfen — allemaal kunnen werken bij trauma.

Volgens het predictive coding-model doen ze in de kern hetzelfde: ze brengen variabiliteit terug in een vastgelopen systeem. Ze herijken de precisie van voorspellingen. Ze laten het brein opnieuw ervaren dat opwinding en veiligheid samen kunnen gaan. Ze herstellen metastabiliteit.

Niet het specifieke “ontladen” maakt het verschil, maar de dynamische reorganisatie zelf.

Wat betekent dit voor hypnose?

Hier wordt het voor onze praktijk interessant. Want als trauma geen opgeslagen lading is maar een vastgelopen voorspelling, dan vraagt dat om een herijking van wat we eigenlijk denken te doen tijdens een hypnose-sessie.

In de oudere framing is hypnose vaak een soort archeologie: afdalen, opgraven, naar boven brengen, loslaten. Het lichaam als kluis vol oude pijn, de trance als sleutel.

In het predictive coding-model ziet het er anders uit. Een hypnotische trance is dan eerder een toestand waarin de strakke greep van bestaande voorspellingen tijdelijk versoepelt. De precisie van vaste priors wordt verlaagd. Het systeem wordt plastischer. Er ontstaat ruimte voor andere interpretaties — van een lichaamssignaal, van een herinnering, van een situatie.

Dat is bijna letterlijk wat Kotler en collega’s aan flow-toestanden toeschrijven: een tijdelijke daling van zelf-referentiële verwerking, een herconfiguratie van netwerken, een hernieuwd contact met variabiliteit. Het is denkbaar dat hypnose op een vergelijkbare manier aangrijpt — niet als ontlading, maar als heroriëntatie.

Suggesties, in deze lezing, zijn dan geen “commando’s aan het onderbewuste”. Het zijn alternatieve voorspellingen, aangeboden aan een systeem dat tijdelijk bereid is om iets nieuws te overwegen. Een uitnodiging om de wereld — en het lichaam — anders te lezen.

Een eerlijker verhaal

Dit alles is geen aanval op het werk van Van der Kolk, die wel degelijk veel goeds heeft gedaan voor de erkenning van trauma als serieus probleem. Het is een correctie op een metafoor die te letterlijk is gaan leven.

Het lichaam houdt geen score bij. Het brein blijft voorspellen. En wat we genezing noemen, is misschien niet zozeer het wissen van wat ooit is gebeurd — maar het terugkrijgen van beweging. In de gedachten, in de netwerken, in het lichaam, in het leven zelf.

Referentie
Kotler S, Mannino M, Fox G and Friston K (2026) The body does not keep the score: trauma, predictive coding, and the restoration of metastability. Front. Syst. Neurosci. 20:1812957. doi: 10.3389/fnsys.2026.1812957