Microplastics in je hersenen: wat we wel en niet weten

Bryan Johnson — de tech-miljardair die voor twee miljoen dollar per jaar zijn lichaam optimaliseert — postte deze week een lange thread over microplastics in de hersenen. Zijn samenvatting was alarmerend: hersenen bevatten 3000 keer meer microplastics dan bloed, het probleem groeit, en ultra-processed food is de hoofdoorzaak. Hij sloot af met de mededeling dat hij als eerste mens “complete eliminatie” van microplastics in zijn sperma heeft bereikt.

Achter de thread ligt een echt en interessant onderzoek: een Perspective van Licinio en collega’s in het tijdschrift Brain Health, plus een uitgebreidere review in Frontiers in Toxicology. Maar tussen wat die studies daadwerkelijk laten zien en wat Johnson ervan maakt zit een flinke kloof. Dit is een onderwerp dat raakt aan brain health, mentale gezondheid en uiteindelijk ook aan bewustzijn — drie thema’s die centraal staan op deze site. Reden genoeg om de feiten nuchter op een rij te zetten.

Wat het onderzoek wel laat zien

In 2025 publiceerden Nihart en collega’s in Nature Medicine een onderzoek naar microplastic-concentraties in postmortem menselijk hersenweefsel. De bevindingen zijn niet mis. Hersenen blijken zeven tot dertig keer meer microplastics te bevatten dan matched samples uit lever of nier. Tussen 2016 en 2024 nam die belasting met ongeveer 50% toe. De zwaarste belasting werd gevonden bij donoren met een gediagnosticeerde dementie. Polyethyleen overheerste, vooral als nanoscale fragmenten — dat wil zeggen: deeltjes kleiner dan een micrometer.

Hoe komen die deeltjes daar? Dierstudies geven daar antwoord op. Kopatz en collega’s lieten bij muizen zien dat polystyreen-nanodeeltjes binnen twee uur na orale toediening de bloed-hersenbarrière passeren. Grotere deeltjes doen dat niet. De nanoscale fractie is dus de biologisch relevante.

De Perspective benoemt vier mechanismen waarlangs deze deeltjes schade kunnen veroorzaken: oxidatieve stress en chronische ontsteking, endocriene verstoring, schade aan de gut-microbioom (met gevolgen via de darm-hersenas), en vasculaire schade. Het uitgebreidere review van Fang en collega’s voegt daar nog een mechanisme aan toe dat klinisch relevant kan zijn: nanoplastics blijken de aggregatie van alfa-synucleïne — het eiwit dat een sleutelrol speelt in de ziekte van Parkinson — direct te versnellen door als nucleatie-oppervlak te dienen.

De parallelle epidemiologie rond ultra-processed food (UPF) is robuust en gebaseerd op grote cohorten. Een meta-analyse over 385.541 deelnemers (Lane et al.) vond dat hoge UPF-consumptie geassocieerd is met 44% meer kans op depressie en 48% meer kans op angstklachten. Prospectief gemeten lag de toename in depressierisico op 22%. Het REGARDS-cohort liet zien dat per 10% extra UPF-inname het risico op cognitive impairment met 16% steeg en het stroke-risico met 8%. Die associaties hielden stand na correctie voor mediterrane, DASH- en MIND-dieetpatronen. Het is dus niet zomaar “ongezond eten” — er gebeurt iets specifieks bij industriële verwerking.

De hypothese van de auteurs is dat één van de mechanismen die deze associaties kan verklaren juist de microplastic-content van UPF is: door verpakkingsmigratie tijdens verhitting en opslag, door mechanische slijtage tijdens industriële verwerking, en door contaminatie verderop in de keten.

Wat het onderzoek niet laat zien

Hier wordt het belangrijk, en hier verdwijnt Bryan Johnson de bocht uit.

De auteurs van de Perspective zijn expliciet over de limitaties van hun veld. Letterlijk schrijven ze dat er nog geen gevalideerde, reproduceerbare meetmethoden bestaan die de bredere wetenschappelijke gemeenschap als gouden standaard accepteert. Verschillende laboratoria komen tot verschillende getallen. De manier waarop hersenweefsel gemeten moet worden is bijzonder lastig omdat het lipiderijk is en omdat post-mortem bloed in het weefsel de meting verstoort. Polyethyleen is overal in een laboratorium aanwezig — wat de detectie nog moeilijker maakt.

Het review van Fang et al. is nog explicieter: vrijwel al het humane bewijs is observationeel en correlationeel. Een definitief causaal verband tussen microplastic-blootstelling en humane neurotoxiciteit is op dit moment niet vastgesteld. Bijna alles wat we weten over mechanismen komt uit dierstudies, vaak met pristine polystyreen-bolletjes in hoge doses — niet uit de chronische, lage, gemengde blootstelling die mensen daadwerkelijk meemaken.

Johnson’s “3000 keer hoger dan in bloed” staat niet in het origineel — de paper rapporteert 7-30x ten opzichte van lever en nier, niet ten opzichte van bloed. Zijn cijfer voor het effect van UPF op dementie (25%) klopt ook niet met de bron. En zijn claim over volledige eliminatie via apheresis hangt aan een proof-of-concept paper waarvan de auteurs zelf zeggen dat het niet definitief kan worden vastgesteld zonder validatie van de meetmethoden.

Geen van deze nuances ontkracht het kernverhaal — er is reden tot zorg — maar ze ondermijnen wel de zelfverzekerdheid waarmee internetfiguren conclusies trekken en producten verkopen.

Waarom dit relevant is voor mentale gezondheid?

Wat brain health-onderzoek de afgelopen jaren steeds duidelijker maakt, is dat de oude scheiding tussen lichamelijke en mentale gezondheid steeds minder verdedigbaar wordt. Nicholas Fabiano, een van de auteurs van de Perspective, heeft daar in een eerder artikel expliciet over geschreven: die grens is altijd meer administratief dan biologisch geweest. Microplastics respecteren hem in elk geval niet. Dezelfde deeltjes die zich nestelen in atheromateuze plaque en stroke-risico verhogen, bereiken ook de hersenen. Dezelfde voedingspatronen die cardiovasculair risico verhogen, verhogen ook depressie- en dementierisico.

Voor wie werkt aan mentale gezondheid — of het nu via hypnotherapie, meditatie, gesprekstherapie of leefstijl is — betekent dat iets concreets. Een depressieve cliënt die dagelijks ultra-processed food eet, draagt mogelijk een fysiologische belasting die zijn herstel ondergraaft, los van wat er in de therapieruimte gebeurt. Hetzelfde geldt voor cliënten met angstklachten, slechte concentratie, of cognitieve traagheid waar geen duidelijke verklaring voor te vinden is. Dit hoeft geen reden te zijn om elke cliënt onmiddellijk een voedingsadvies op te dringen — daar zijn andere disciplines voor — maar het is wel een reden om voeding niet automatisch buiten beeld te plaatsen.

Tegelijk is voorzichtigheid op zijn plaats. Brain health is een onderwerp dat zich uitstekend leent voor angstporno. Wie cliënten of lezers bang maakt met dramatische getallen, doet hen geen plezier. Bewustzijn van het probleem en handelingsperspectief zijn niet hetzelfde als paniek.

Wat je wel kunt doen

De Perspective formuleert het zelf nuchter: zolang er geen gevalideerde klinische methoden bestaan om microplastic-belasting te verminderen, is het reduceren van UPF-consumptie de enige interventie die op populatieschaal werkt. Dat is geen radicaal advies — het is wat voedingswetenschappers al jaren zeggen, nu met een extra mechanistische onderbouwing.

Concreet, voor wie er iets mee wil:

Beperk industrieel bewerkte voedingsmiddelen. NOVA-groep 4 — kant-en-klaarmaaltijden, gefrituurde snacks, gepaneerde producten, fris, geïndustrialiseerd brood. Volg het Monteiro-criterium: hoe meer industriële stappen tussen plant of dier en bord, hoe groter het risico.

Verminder voedsel uit plastic verpakking, vooral als het verhit wordt in dat verpakkingsmateriaal.

Filter drinkwater wanneer mogelijk. Omgekeerde osmose werkt voor een groot deel van de deeltjes, al is dat nog geen definitief bewezen interventie voor microplastic-reductie in lichaamsweefsel.

Wees sceptisch ten opzichte van “ontgiftings”-claims die specifieke producten of behandelingen aanbieden. De wetenschap is daar nog niet, en wie nu al definitieve oplossingen verkoopt, loopt voor de feiten uit.

Tot slot

Microplastics in de hersenen zijn een serieus signaal, geen complot en geen hype. De wetenschap is in opbouw, de meetmethoden zijn nog niet uitontwikkeld, en de causale verbanden met mentale gezondheid zijn plausibel maar niet bewezen. Wat we wel weten is dat ultra-processed food onafhankelijk geassocieerd is met depressie, angst, cognitieve achteruitgang en dementie, en dat het bovendien een belangrijke route is waarlangs microplastics het lichaam binnenkomen.

Daarmee is dit een onderwerp dat niet thuishoort bij toxicologen alleen, maar ook bij iedereen die zich bezighoudt met hersenen, gedrag, bewustzijn en mentale gezondheid. Inclusief, dus, ons.

Bronnen:

• Licinio J, Steenblock C, Fabiano N, Bornstein SR, Wong M-L. The human microplastic burden and brain health. Brain Health. 2026.
• Fang S-j et al. Overall effects of microplastics on brain. Frontiers in Toxicology. 2025.
• Nihart AJ et al. Bioaccumulation of microplastics in decedent human brains. Nature Medicine. 2025.
• Lane MM et al. Ultra-processed food consumption and mental health. Nutrients. 2022.
• Bhave VM et al. Associations between ultra-processed food consumption and adverse brain health outcomes. Neurology. 2024.